Confirmation Bias (Thiên kiến xác nhận)
>>> Xem thêm: Thiên kiến trong giao dịch (Bias in Trading) – Giải thích vì sao giao dịch thường hay thất bại
Thiên kiến xác nhận là xu hướng Trader mong muốn xử lý thông tin bằng cách tìm kiếm hoặc diễn giải thông tin phù hợp với niềm tin hiện có của họ. Cách tiếp cận thiên lệch này sẽ dẫn Trader đến việc ra quyết định lệch hướng và không trọng tâm, thường dẫn đến việc bỏ qua thông tin không nhất quán.
Ví dụ, bạn đang chịu lỗ và cho rằng đồng GBP/EUR sẽ tăng giá trở lại thì bạn thường sẽ tìm mọi thông tin, lịch kinh tế, chính sách,…để củng cố cho giả thiết cặp đồng tiền này sẽ tăng giá, mà bỏ qua các khía cạnh, góc nhìn khác.
Tác động của thiên kiến xác nhận ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư của chúng ta.
Trong thập niên năm 1960, nhà tâm lý học Peter Cathcart Wason đã tiến hành nhiều thí nghiệm được giải đáp vấn đề với tên gọi Kiểm tra nghiên cứu Watson.
Ông mô tả, con người có xu hướng tìm kiếm thông tin xác nhận nhằm củng cố niềm tin sẵn có của họ. Và từ đó, tạo ra dạng thiên kiến này gây ra tình trạng làm chúng ta không thể nhìn nhận vấn đề đa chiều và khách quan nhất. Nó không chỉ tác động đến việc chúng ta đưa ra quyết định, mà còn ảnh hưởng đến đời sống, sự nghiệp và tài sản của bạn nếu chỉ cần một sai lầm nhỏ.
Vượt qua thiên kiến xác nhận
- Đặt câu hỏi và tìm kiếm thông tin trái ngược: Khi một nhà đầu tư đã hoàn toàn khách quan trong việc thu thập thông tin hỗ trợ ý kiến của mình, thì từ đó họ đưa ra quyết định đầu tư một cách cụ thể.
Do đó, bạn hãy tìm kiếm những ý tưởng trái ngược để có thể thấy được nhiều mặt của vấn đề đang xảy ra. Đồng thời, chúng ta hãy lập một danh sách các ưu và nhược điểm của khoản đầu tư và thường xuyên cập nhật, đánh giá lại nó với một vị thế, suy nghĩ khách quan hơn.
- Tránh đặt định kiến xác nhận: Nên đặt câu hỏi xác nhận liệu suy nghĩ của mình có đúng hay không? Ví dụ, tham khảo ý kiến từ chuyên gia tư vấn người tư vấn, liệu mới tham gia thị trường nên trading cặp USD/JPY hay không?
Pessimism Bias (Thiên kiến tiêu cực)
Thiên kiến tiêu cực, theo định nghĩa của giới tâm lí học, tức là hiện tượng xu hướng đón nhận các thông tin xấu, tiêu cực hơn là các thông tin tốt.
Một người bị mắc thiên kiến tiêu cực thường có những đặc tính chính sau đây: nhớ những trải nghiệm tiêu cực hơn là thành công; tìm kiếm sự tiêu cực, nghĩ về những lời nói xấu, phản ứng mạnh mẽ với biến cố tiêu cực. Thực chất đây cũng là một phản ứng tự nhiên của con người, vì não bộ chúng ta thường phòng vệ trước thông tin tiêu cực nên vì thế luôn bị ảnh hưởng bởi luồng thông tin này.
Trong trading tương tự như vậy, bạn rất dễ bị ảnh hưởng bởi các thông tin xấu và dễ dẫn đến quyết định đầu tư sai lầm.
Chẳng hạn, có người bảo phân tích đường trung bình MA không thể chính xác bằng phân tích Fibonacci, và phân tích Fibonacci trông sẽ chuyên nghiệp hơn. Nhưng sự thật rằng mỗi phân tích đều có điểm mạnh, điểm yếu, không có chiến lược nào hoàn hảo 100%. Do đó, giúp bản thân chúng ta trở nên tỉnh táo trước các thông tin phiếm diện, thông tin tiêu cực do người khác đặt ra.
Vượt qua thiên kiến tiêu cực
Một cách để chúng ta có thể vượt qua thiên kiến tiêu cực là thay vì tối ngày xem và đọc những tin tức tiêu cực thì hãy trau dồi thêm kinh nghiệm, kỹ năng của bản thân thông qua sách vở, hội thảo hay học tư chuyên gia. Để từ đó chúng ta có cái nhìn khách quan nhất về mọi mặt của một vấn đề.
Đọc sách vẫn được xem là cách vượt qua thiên kiến một cách hiệu quả tuyệt vời nhất, hãy tham khảo thử cuốn sách “Trading in the zone” để học thêm nhiều phương pháp kiểm soát tâm lý giao dịch bạn nhé.
Gambler Fallacy Bias (Tâm lý con bạc ảo tưởng)
Ảo tưởng con bạc, hay còn gọi trong tiếng Anh là Gambler’s Fallacy, là hiện tượng của những con bạc lầm tưởng rằng một sự kiện ngẫu nhiên nào đó có xác suất xảy ra ít hơn một sự kiện khác, vì do một chuỗi các sự kiện giống nhau đã lập lại.
Một ví dụ nổi tiếng về hiện tượng này như sau: tại sòng bạc Monte Carlo tại Las Vegas năm 1913, bóng trên bàn quay Roulette đã trúng vô ô màu đen 5 lần lần liên tiếp. Điều này khiến cho người đánh bạc tin rằng khả năng bóng sẽ rơi ô màu đỏ xác suất rất cao và từ đọ họ đẩy kèo của mình cá cược vào ô vuông đỏ trên cò quay Roulette tiếp theo.
Kết quả thật bất ngờ, quả bóng rơi trên ô đỏ sau 27 lượt, tức đã có đến 27 lượt người thua toàn bộ tài sản sau những lần quay này. Hàng triệu đô la đã bị mất đi chỉ vì định kiến ấy.
Dòng suy nghĩ ảo tưởng của có thể áp dụng trong đầu tư. Một số nhà đầu tư tiến hành mua vào khi thấy thị trường giảm liên tục nhiều phiên dài, nhưng kết quả họ chỉ là cái kết quả việc thua lỗ.
Vượt qua thiên kiến tâm lý con bạc ảo tưởng
- Hiểu ngụy biện của một con bạc: Cách tốt nhất để tránh phạm phải sai lầm đó chính là bạn phải hiểu rằng bản thân mình đang mắc phải thiên kiến ấy. Cơ hội, xác suất của mỗi giao dịch đều là như nhau do đó đừng đánh giá một quyết định quá nhanh vì chúng đã lập đi lập lại. Sự sai lầm của con bạc giải thích tại sao các sòng bạc kiếm tiền luôn thắng và con bạc luôn thua vì sự mê tín và ngụy biện.
- Quyết định có cơ sở, không ngẫu nhiên: Một cách để bạn loại bỏ cảm xúc ra ra khỏi vấn đề quyết định cách ngẫu nhiên đó là hãy dựa trên cơ sở phân tích rõ ràng “tại sao thị trường Downtrend?”, “liệu mình có đang quyết định sai?”,…tất cả giúp chúng ta tránh tình trạng đưa ra quyết định sai lầm.
Có một chiến lược đúng đắn là điều tối quan trọng để bạn không dễ bị sai lầm, và tránh các vấn đề yếu tố khó đoán, trong trường hợp này, việc sắp xếp các chiến lược giao dịch hợp lý sẽ khiến bạn trở thành một người giao dịch giỏi hơn rất nhiều.
Herdings (Hiệu ứng bầy đàn)
Tâm lí bầy đàn, trong lĩnh vực tài chính, được biết đến là hiện tượng mà hầu hết các nhà đầu tư đều đang làm theo một thứ gì đó mà họ thấy các nhà đầu tư khác đang làm, thay vì họ tuân theo nguyên tắc và phân tích của chính bản thân, họ lại bị thu hút bởi tâm lý đám đông.
Hay nói cách khác, bạn đang mua một vật mà chẳng hiểu lý do tại sao, vì đơn thuần người khác cũng đang mua chúng. Tâm lí bầy đàn là một hiệu ứng tâm lí cho thấy thiếu sự thiếu quyết đoán, mang tính cá nhân và đồng thời khiến con người hành xử theo đám đông.
Trong tài chính, tâm lí bầy đàn là nguyên nhân chính dẫn đến rất nhiều lần Uptrend lớn của thị trường hoặc các cuộc bán tháo vô căn cứ trong lịch sử. Tâm lí bầy đàn cũng là nguyên nhân chính dẫn đến bong bóng tài sản trên thị trường chứng khoán, tiền ảo. Bong bóng dotcom năm 1990 và đầu những năm 2000 là một ví dụ cụ thể về tâm lí bầy đàn và khi bong bóng sụp đổ thì nhà đầu tư thiệt hại cả ngàn tỷ đồng.
>>> Xem thêm: “Phương pháp giao dịch 5 bước” của Justin Bennett
Vượt qua thiên kiến tâm lý bầy đàn
Mặc dù sự thật rằng, đi theo xu hướng của người khác là cách tốt để thay đổi và làm mới trong đầu tư. Tuy nhiên, việc phòng tránh tâm lý bầy đàn vẫn hết sức cần thiết. Hãy suy nghĩ kỹ lưỡng trước khi nhảy vào một kênh đầu tư nào đó và suy nghĩ cặn kẽ liệu chiến lược đó hoàn toàn đúng. Hãy nhớ rằng, một kênh đầu tư, một giao dịch nào đó được bầy đàn dẫn dắt đều rất dễ bị sai lầm và vượt quá giá trị.
Recency Bias (Tâm lý sai lệch từ những tác động gần đây)
Recency Bias là hiện tượng suy nghĩ của chúng ta cho rằng xu hướng hoặc mô hình của thị trường trong quá khứ gần sẽ lặp lại và việc lặp lại này sẽ tiếp tục trong tương lai do vậy, chúng ta hành động trong tương lai nhưng dựa vào nhận thức của quá khứ.
Đơn giản, bạn hãy nhìn vào một chu kỳ kinh tế đang diễn biến, khi thị trường Downtrend thì con người sẽ kỳ vọng Uptrend trở lại và ngược lại. Thực tế, thì những điều này rất khó để xảy ra và cũng như đúng trong tương lai. Phụ thuộc quá nhiều vào quá khứ sẽ khiến bạn “giết chết” đi các khoản đầu tư lợi nhuận với hàng loại quyết định đầu tư sai lầm.
Vượt qua thiên kiến tâm lý sai lệch từ những tác động gần đây
Một cách đơn giản để khắc phục hiệu ứng gần này là ghi chép lại nhật ký giao dịch để bạn có một góc nhìn đầu tư toàn cảnh.
Nhật ký ghi chép hiệu suất thường xuyên là một cách tiếp cận thực tế, vì nó sẽ giúp anh em có được quan điểm đúng đắn và đưa ra quyết định dựa trên thực tế hơn là bị ảnh hưởng bởi những phát triển hoặc lợi nhuận gần đây.
Một cách khác là tuân theo các tiêu chí và mục tiêu lựa chọn của anh em, điều này sẽ thúc đẩy anh em đầu tư có kỷ luật hơn các quyết định cảm tính.
Hindsight Bias in Trading (Hiệu ứng biết ngay mà)
Thuật ngữ thiên lệch nhận thức muộn, hay Hindsight Bias, là khuynh hướng mà con người ta dễ dàng thấy một sự kiện trở nên tiên đoán đơn giản hơn thực tế. Sau mỗi sự kiện, con người thường cho rằng “việc đó mình đã biết trước kết quả rồi nên thực hiện lại cũng sẽ dễ dàng” . Hiện tượng này còn được mệnh danh là hiện tượng “biết tuốt”.
Ví dụ bạn để ý thấy rằng cặp đồng tiền JPY/USD khá an toàn với các tin tức tiêu cục, cụ thể dịch Covid 2020 gần đây chỉ giúp cho đồng tiền này lên đến đỉnh cao; tuy nhiên không phải lúc nào cũng vậy, vừa mới đây dịch Covid 2021 bùng phát lần nữa đang khiến cặp JPY/USD này rớt mạnh.
Thực chất, nguyên nhân khiến cặp này giảm mạnh là do Fed thay đổi chính sách tiền tệ và nâng dự báo lạm phát tăng nhanh. Qua đó chúng ta thấy, nếu chúng ta chỉ dựa duy nhất vào thông tin đã biết thì chắc chắn thua lỗ và thậm chí đã cháy tài khoản rồi.
Vượt qua thiên kiến tâm lý hiệu ứng biết ngay mà
Để có thể giúp chúng ta có thể đối phó với thành kiến nhận thức biết ngay mà, thì các bạn nên:
- Đầu tiên, hãy nhắc nhở bản thân rằng không thể đoán trước được tương lai.
- Kiểm tra dữ liệu. Luôn luôn, luôn luôn, luôn luôn đứng ở góc nhìn khách quan
- Ghi lại quá trình suy nghĩ của mình. Thành kiến nhận thức nào cũng phải là xem xét lại.
- Đưa ra quyết định cho mình một cách nhanh chóng, khách quan và logic
- Phân tích kết quả
>> Xem thêm: 3 phương pháp xác định bước ngoặt của xu hướng trong giao dịch
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Nội dung chỉ mang tính chất tham khảo và không phải là lời khuyên đầu tư. Các nhà đầu tư sẽ tự chịu trách nhiệm nếu có rủi ro.